Funkcje poznawcze to wszystkie procesy umysłowe, dzięki którym dziecko odbiera, rozumie i reaguje na świat. Dziecko nieustannie się uczy, zapamiętuje, myśli, koncentruje swoją uwagę i czy jest czy też nie jest tego świadomy rozwiązuje problemy.

Funkcje poznawcze oraz wykonawcze to „narzędzia", z których mózg korzysta każdego dnia: w szkole, w zabawie i w zwykłych rozmowach przy stole.

Funkcje poznawcze nie są stałe — kształtują się i przekształcają na kolejnych etapach rozwoju.

Najintensywniejszy wzrost funkcji wykonawczych, czyli zdolności do planowania i samokontroli, obserwuje się między 3. a 7. rokiem życia, a ich dalsze dojrzewanie trwa przez cały okres adolescencji, aż do wczesnej dorosłości. 

Funkcje poznawcze stanowią podstawę praktycznie każdej aktywności dziecka:

• Nauka szkolna – czytanie ze zrozumieniem, rozwiązywanie zadań i pisanie wymagają jednoczesnego zaangażowania uwagi, pamięci roboczej i funkcji wykonawczych.
• Relacje społeczne – rozumienie intencji innych, kontrolowanie emocji i dostosowywanie zachowania do sytuacji.
• Samodzielność – planowanie dnia, organizacja materiałów, odkładanie zadań na później bez nadzoru.
• Bezpieczeństwo – hamowanie impulsów i przewidywanie konsekwencji własnych działań.

Trudności w jednym obszarze nie przesądzają o obrazie całości. Sygnałem do konsultacji jest jednak sytuacja, gdy trudności:

• utrzymują się przez dłuższy czas, mimo podejmowanych działań,
• występują w więcej niż jednym środowisku (dom, szkoła, zajęcia dodatkowe),
• wyraźnie odbiegają od tego, czego oczekuje się od dziecka w danym wieku,
• zaczynają wpływać na samoocenę lub relacje z rówieśnikami.

W takich przypadkach zasadne jest skontaktowanie się z pedagogiem szkolnym, psychologiem lub poradnią psychologiczno-pedagogiczną. Diagnoza nie służy etykietowaniu dziecka, lecz określeniu, jakiego rodzaju wsparcia potrzebuje.